Kargom Nerede ?
Sipariş Takibi
Basınç Şalteri ile Su Pompası veya Kompresör Nasıl Otomatik Kontrol Edilir?
Basınç şalteri ile pompa kontrolü, su veya hava hattındaki basıncı sürekli izleyerek pompanın ya da kompresörün otomatik çalışmasını sağlayan kontrol yöntemidir. Basınç alt ayar değerine düştüğünde motor çalıştırılır, üst ayar değerine ulaşıldığında durdurulur. Bu yöntem hidrofor sistemlerinde, sulama hatlarında, sıvı transfer düzeneklerinde, hava tanklarında ve kompresör uygulamalarında kullanılır.
Basınç şalteri yalnızca basıncı ölçen bir sensör değildir. Ayarlanan eşiklere göre elektriksel çıkış üreterek pompayı doğrudan veya bir kontaktör üzerinden kontrol edebilir. Sistemin güvenilirliği ise şalterin ölçüm aralığına, çıkış kapasitesine, pompanın kalkış akımına ve tesisatın mekanik durumuna bağlıdır.
Basınç Şalteri ile Pompa Kontrolü Nasıl Çalışır?
Basınç kontrollü bir sistemde iki temel değer bulunur:
- Alt basınç değeri: Pompanın veya kompresörün devreye girdiği basınçtır.
- Üst basınç değeri: Pompanın veya kompresörün durduğu basınçtır.
Örneğin alt değer 2 bar, üst değer 4 bar olarak ayarlanmışsa sistem basıncı 2 bara düştüğünde motor çalışır. Pompa veya kompresör basıncı 4 bara yükselttiğinde motor durur. Kullanım nedeniyle basınç tekrar düştüğünde aynı çevrim yeniden başlar.
Alt ve üst değer arasındaki fark, basınç farkı veya histerezis olarak adlandırılır. Bu farkın çok dar tutulması motorun kısa aralıklarla çalışıp durmasına neden olabilir. Çok geniş tutulması ise kullanıcı tarafında belirgin basınç değişimleri oluşturabilir. Ayarlar, tesisatın çalışma basıncı ile pompa veya kompresörün izin verilen basınç aralığı dikkate alınarak belirlenmelidir.
0,1–10 bar dijital basınç şalteri, alt devreye girme ve üst kapanma basıncının dijital olarak ayarlanabildiği bir kontrol cihazıdır. Ürün sayfasında basınç ayar aralığı 0,1–10 bar, çalışma gerilimi 220 V AC, maksimum çıkış akımı 10 A ve desteklenen pompa gücü 1,5 kW’a kadar olarak belirtilmektedir. Ayrıca zaman gecikmesi ve kuru çalışma koruması gibi ayarlar bulunmaktadır. Doğrudan motor bağlantısı yapılmadan önce motor etiket değerleri ile cihazın motor yükü için belirtilen sınırları birlikte kontrol edilmelidir.
Alt ve Üst Basınç Değerleri Nasıl Ayarlanır?
Basınç değerleri rastgele seçilmemelidir. Öncelikle sistemin ihtiyaç duyduğu minimum basınç, boru ve ekipmanların izin verilen maksimum basıncı ve pompanın çalışma eğrisi değerlendirilmelidir.
Alt basınç değeri
Alt değer, sistem basıncının kullanım açısından yetersiz kalmaya başladığı noktadır. Bu değere ulaşıldığında pompa veya kompresör çalışmalıdır.
Alt değer çok yüksek ayarlanırsa:
- Motor gereğinden sık çalışabilir.
- Basınç tankındaki kullanılabilir hacim azalabilir.
- Enerji tüketimi ve mekanik aşınma artabilir.
Alt değer çok düşük ayarlanırsa:
- Musluk, makine veya pnömatik ekipmanda basınç yetersizliği görülebilir.
- Pompanın istenen basınca ulaşması daha uzun sürebilir.
- Sistemde belirgin basınç dalgalanması hissedilebilir.
Üst basınç değeri
Üst değer, pompanın veya kompresörün durdurulacağı basınçtır. Bu değer hiçbir zaman tesisatın, tankın, hortumların veya bağlantı elemanlarının izin verilen çalışma basıncını aşmamalıdır.
Üst değer seçilirken şu sınırlar birlikte kontrol edilmelidir:
- Pompanın ulaşabildiği maksimum basınç
- Kompresör veya pompa üreticisinin çalışma sınırı
- Basınç tankının izin verilen basıncı
- Filtre, vana, hortum ve bağlantı parçalarının basınç dayanımı
- Emniyet valfinin açma değeri
- Basınç şalterinin ölçüm ve anahtarlama aralığı
Pompanın teorik olarak ulaşamadığı bir üst basınç ayarlanırsa motor hiç durmadan çalışabilir. Bu durum pompanın ısınmasına, kuru çalışmasına veya kapalı hatta zorlanmasına neden olabilir.
Basınç Şalteri Pompayı Doğrudan Çalıştırabilir mi?
Basınç şalterinin pompayı doğrudan çalıştırıp çalıştıramayacağı yalnızca sürekli akım değerine bakılarak belirlenmemelidir. Pompa ve kompresör motorları ilk kalkış anında normal çalışma akımından daha yüksek akım çekebilen endüktif yüklerdir. Motorun kalkış akımı, şalterin röle kontaklarını zorlayabilir ve kontak ömrünü azaltabilir. Motor yüklerinde rölenin veya anahtarlama elemanının motor yükü için belirtilen kapasitesi esas alınmalıdır.
Doğrudan bağlantı
Basınç şalteri çıkışı, aşağıdaki koşulların tamamı sağlanıyorsa pompayı doğrudan anahtarlayabilir:
- Motorun gerilimi cihaz çıkışıyla uyumludur.
- Motorun çalışma ve kalkış akımı cihaz sınırları içindedir.
- Üretici, çıkışın motor yükü anahtarlamaya uygun olduğunu belirtmiştir.
- Sigorta, kaçak akım koruması ve termik koruma uygun biçimde sağlanmıştır.
- Kablo kesiti ve bağlantı elemanları yüke uygundur.
Bu koşullar doğrulanamıyorsa doğrudan bağlantı yapılmamalıdır.
Kontaktör üzerinden kontrol
Orta ve yüksek güçlü pompalar, üç fazlı motorlar veya sık anahtarlama yapılan sistemlerde basınç şalterinin kontaktör bobinini kontrol etmesi daha uygun bir çözümdür.
Bu yapıda:
- Basınç şalteri yalnızca kontaktör bobinine komut verir.
- Motor akımı kontaktörün ana güç kontaklarından geçer.
- Termik motor koruma rölesi aşırı akım durumunda motoru devreden çıkarır.
- Basınç şalterinin çıkışı yüksek motor akımını doğrudan taşımadığı için daha az zorlanır.
Kontaktör; motorun gerilimine, gücüne, faz sayısına ve kullanım kategorisine göre seçilmelidir. Kontaktör bobin gerilimi de basınç şalterinin çıkış devresiyle uyumlu olmalıdır.
Haricî kontrol katı oluşturulması gereken uygulamalarda röle kartları incelenebilir. Ancak düşük gerilimli geliştirme kartları veya standart röle modülleri, ürün özelliklerinde açıkça belirtilmedikçe doğrudan şebeke gerilimli pompa motorunu anahtarlamak için kullanılmamalıdır.
SSR Röle Kullanılabilir mi?
SSR röleler, mekanik kontak yerine yarı iletken anahtarlama elemanı kullanır. Sessiz çalışma, yüksek anahtarlama sayısı ve düşük kontrol akımı gibi avantajları bulunur. Buna rağmen her SSR, pompa veya kompresör motoru için uygun değildir.
Motor yüklerinde şu noktalar kontrol edilmelidir:
- SSR çıkışının AC veya DC yük için tasarlanmış olması
- Motorun kalkış akımına dayanabilmesi
- Soğutucu gereksinimi
- Ortam sıcaklığına göre akım düşümü
- Kaçak akım ve kapalı durum davranışı
- Endüktif yükler için darbe ve aşırı gerilim koruması
- Tek fazlı veya üç fazlı motor yapısına uygunluk
Motorların yüksek kalkış akımı, uygun seçilmeyen SSR’nin çıkış elemanlarına zarar verebilir. SSR ile birlikte uygun sigorta veya devre kesici kullanılmalıdır. SSR’nin kapalı devre arızasında yükün ayrılması gerekiyorsa, bağımsız güvenlik devresi tarafından kontrol edilen seri bir kontaktör uygulanabilir. Bu nedenle standart bir SSR’nin yalnızca üzerinde yazan nominal akım değerine bakılarak pompa motoruna bağlanması doğru değildir.
Klasik aç-kapa kontrollü su pompaları ve kompresörlerde çoğu uygulama için motor kontaktörü daha öngörülebilir bir çözümdür. SSR ancak yük tipi, kalkış akımı ve termal koşullar teknik olarak doğrulandığında tercih edilmelidir.
Basınç Şalteri Nereye Monte Edilmelidir?
Basınç şalteri, sistemin gerçek çalışma basıncını temsil eden bir noktaya monte edilmelidir. Yanlış montaj noktası gecikmeli ölçüme, basınç dalgalanmasına veya pompanın hatalı çalışmasına neden olabilir.
Su pompası sistemlerinde
Basınç şalteri genellikle pompanın çıkış hattında, çekvalften sonra ve sistem basıncının izlenebildiği bir kollektör veya bağlantı noktası üzerinde kullanılır. Basınç tankı bulunan sistemlerde şalterin tank ile aynı basıncı görebileceği bir noktada olması gerekir.
Montaj sırasında:
- Şalter pompanın emiş hattındaki düşük basıncı değil, basma hattındaki sistem basıncını ölçmelidir.
- Basınç portu tortu, kireç veya pislikle kolayca tıkanmayacak bir noktada olmalıdır.
- Pompa titreşimi doğrudan cihaz gövdesine aktarılmamalıdır.
- Cihazın izin verilen montaj yönü ve diş bağlantısı korunmalıdır.
- Diş sızdırmazlığı sağlanırken basınç giriş deliği kapatılmamalıdır.
- Elektrik bağlantısı su sızıntısından korunmalıdır.
Kompresör sistemlerinde
Kompresör uygulamalarında basınç şalteri genellikle hava tankının veya tankla aynı basıncı gören dağıtım manifoldunun üzerine monte edilir. Şalterin kompresör çıkışındaki anlık basınç darbelerinden etkilenmemesi ve tankın gerçek basıncını ölçmesi gerekir.
Kompresörde ayrıca emniyet valfi, çekvalf, motor koruması ve gerekiyorsa boşaltma valfi gibi bileşenler bulunmalıdır. Basınç şalteri emniyet valfinin yerine geçmez.
Montajdan önce hattın basıncı tamamen boşaltılmalı ve elektrik enerjisi kesilmelidir. Şebeke gerilimi, basınçlı hava ve basınçlı sıvı içeren sistemlerde bağlantı işlemleri yetkin kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.
Pompa Neden Sık Devreye Girip Çıkar?
Pompanın birkaç saniye veya çok kısa aralıklarla çalışıp durması, kısa çevrim ya da sık devreye girme problemi olarak tanımlanır. Bu durum motor, röle, kontaktör ve pompa mekanizması üzerinde gereksiz yük oluşturur.
Alt ve üst basınç değerlerinin birbirine çok yakın olması
Basınç farkı dar olduğunda küçük bir su tüketimi veya basınç değişimi pompayı yeniden çalıştırabilir. Alt ve üst değerler sistem ihtiyacına uygun bir fark oluşturacak şekilde ayarlanmalıdır.
Basınç tankının küçük veya havasız olması
Diyaframlı basınç tankı, belirli miktarda basınçlı suyu depolayarak küçük tüketimlerde pompanın hemen çalışmasını engeller. Tank hacminin yetersiz olması, diyaframın hasar görmesi veya hava ön basıncının yanlış olması kısa çevrime neden olabilir. Tank ön basıncı, tank ve pompa üreticisinin prosedürüne göre sistem basıncı boşaltıldıktan sonra kontrol edilmelidir. Yanlış tank basıncı pompa kısa çevrimine yol açabilir.
Tesisatta kaçak bulunması
Damlatan musluk, kaçıran vana, gevşek bağlantı veya gizli tesisat kaçağı basıncın sürekli düşmesine neden olabilir. Basınç kullanıcısız durumda düşüyorsa tesisat ve bağlantılar kontrol edilmelidir.
Çekvalfin kaçırması
Pompa durduktan sonra suyun kaynağa geri dönmesi sistem basıncını hızla azaltır. Bu durumda pompa kısa süre sonra yeniden çalışır. Çekvalf, akış yönü ve sızdırmazlık bakımından kontrol edilmelidir.
Pompanın sisteme göre büyük seçilmesi
Gereğinden yüksek debili veya yüksek basınçlı bir pompa üst basınç değerine çok kısa sürede ulaşabilir. Tüketim başladığında basınç tekrar hızla düşer ve motor yeniden devreye girer. Pompa seçimi yalnızca motor gücüne göre değil, gerekli debi ve basma yüksekliğine göre yapılmalıdır.
Basınç girişinin tıkanması
Şalterin basınç portunda tortu veya kireç birikmesi ölçümün gecikmesine ya da kararsızlaşmasına neden olabilir. Cihaz enerjisiz ve sistem basınçsız durumdayken bağlantı noktası kontrol edilmelidir.
Gecikme ayarının yetersiz olması
Dijital basınç şalterlerinde bulunan gecikme veya tekrar devreye girme süresi, anlık basınç dalgalanmalarının motoru hemen çalıştırmasını engelleyebilir. Ancak gecikme özelliği mekanik kaçak, bozuk tank veya yanlış pompa seçimi gibi temel problemleri çözmez.
Sık Devreye Girme Sorunu İçin Kontrol Sırası
- Alt ve üst basınç değerlerini kontrol edin.
- Kullanım kapalıyken sistem basıncının düşüp düşmediğini izleyin.
- Tesisatta, vana ve bağlantılarda kaçak olup olmadığını kontrol edin.
- Çekvalfin geri kaçırmadığını doğrulayın.
- Basınç tankının diyaframını ve hava ön basıncını kontrol edin.
- Basınç şalterinin montaj portunda tıkanıklık bulunmadığını inceleyin.
- Pompanın debi ve basınç kapasitesini sistem ihtiyacıyla karşılaştırın.
- Röle veya kontaktörün titreşimli ve kararsız çalışıp çalışmadığını kontrol edin.
- Dijital şalter kullanılıyorsa gecikme ve kuru çalışma ayarlarını doğrulayın.
Pompanın sık çalışması yalnızca şalter ayarıyla giderilmeye çalışılmamalıdır. Basınç tankı, kaçaklar, çekvalf ve pompa boyutlandırması birlikte değerlendirilmelidir.
Uygun Basınç Kontrol Ekipmanı Nasıl Seçilir?
Basınç şalteri veya transmitter seçerken şu özellikler karşılaştırılmalıdır:
- Ölçüm ve ayar aralığı
- Su, hava, yağ veya kullanılacak diğer akışkanla uyumluluk
- Mekanik diş bağlantısı
- Çalışma gerilimi
- Röle, analog sinyal veya dijital çıkış tipi
- Röle kontak kapasitesi
- Motorun çalışma ve kalkış akımı
- Koruma sınıfı
- Ortam ve akışkan sıcaklığı
- Kuru çalışma ve gecikme fonksiyonları
- Kontaktör veya kontrol panosu gereksinimi
Yalnızca aç-kapa kontrolü gereken sistemlerde basınç şalteri kullanılabilir. Basıncın PLC, ekran veya otomasyon sistemi tarafından sürekli izlenmesi gerekiyorsa basınç sensörleri ve transmitterler içerisinden uygun analog veya dijital çıkışlı model seçilmelidir.
Pompayla birlikte kurulacak sistemlerde çalışma gerilimi, debi, basma yüksekliği ve akışkan uyumluluğu dikkate alınarak sıvı aktarma pompaları değerlendirilebilir.
Sonuç
Basınç şalteri, su pompası veya kompresörü belirlenen alt ve üst basınç değerleri arasında otomatik çalıştırmak için kullanılan temel kontrol elemanıdır. Sağlıklı çalışma için basınç değerleri sistem kapasitesine uygun seçilmeli, şalter doğru ölçüm noktasına monte edilmeli ve motor yükünün doğrudan röle çıkışına bağlanıp bağlanamayacağı teknik değerlerle doğrulanmalıdır.
Küçük ve uygun motor yüklerinde doğrudan anahtarlama mümkün olabilir. Daha güçlü, üç fazlı veya yüksek kalkış akımlı motorlarda basınç şalterinin kontaktör bobinini kontrol etmesi daha güvenli bir yapı oluşturur. Pompanın sık devreye girip çıkması durumunda ise yalnızca şalter ayarı değil; basınç tankı, çekvalf, tesisat kaçakları, montaj noktası ve pompa kapasitesi birlikte kontrol edilmelidir.